KİTLE İLEŞİM VE EĞİTİM

2010-01-20 18:23:00

KİTLE İLETİŞİM ARAÇLARI VE EĞİTİM

 

[*]Kayhan KARATAŞ

 

Özet

            Kitle iletişim araçları insan hayatının vazgeçilmez bir parçasıdır. Bu yönüyle kitle iletişim araçları tarihin her döneminde içinde bulunduğu çağın koşullarına göre şekillenmiştir. Kitle iletişim araçları birçok kurumunu da etkilemiştir. Bu kurumlardan biride eğitimdir.

            Bu çalışmada kitle iletişim araçları ile eğitim kurumu ilişkisi üzerinde durulmaya çalışılmaktadır.

 

            Anahtar Sözcükler: Kitle İletişimi, Eğitim

 

                        Giriş

 

            İletişim araçları geçmişten günümüze birçok değişiklik, çeşitlilik ve gelişme göstermiştir. Kitle olgusunun meydana gelmesiyle birlikte iletişim araçları kitle iletişim araçlarına dönüşmeye başladı. İletişim araçları tarihin ilk başlarında ilkel özellikler gösterirken. Daha sonraları büyük değişimlere uğramıştır. İlk çağlarda insanlar dumanla haberleşirken daha sonra çeşitli kanatlı hayvanlarla elçilerle haberleşirken daha da günümüze yaklaşıldıkça posta, sanayi devrimi elektriğin icadı ile telefon telgraf gibi teknoloji araçlar gelişti. Görsel ve yazılı basının gelişmesi ile kitleler oluşmaya başlamıştı. İletişim araçları günümüzde daha da modern hale gelmiştir bu süreç hızlı bir şekilde ilerleyecektir de. Santral sistemli analog telefonlar yerini dijital telefonlar ve cep telefonlar olarak gelişirken posta işleri de yerini internet tabanlı elektronik postalara bırakmışlardır. Bilgisayar teknolojisinin gelişmesi son otuz yılda birçok kolaylıkları beraberinde getirmiştir. Özellikle paranın sanal ortamda akışkanlığı sağlanmış demiryollarının, otoyolların yerini sanal yollar almıştır. Böylelikle küresel dünyanın teknolojik alt yapısı oluşturulmuş oldu.

 

            Kitle iletişim araçları çağımızın vazgeçilmez parçalarını oluşturmuşlardır. Kitle iletişim araçları sayesinde insanlar eğlenmiş, bilgi edinmiş, birçok şeyden haberdar olmuşlardır. Bu ihtiyaçların karşılanması beraberinde yeni yeni ihtiyaçların oluşmasını ve gelişmenin devamını sağlaması açısından önemli bir rol üstlenilmiştir.

            İnsanların yaşamlarını etkileyen bu kitle iletişim araçları sosyal yaşamda birçok kurumu da etkilemiştir. Bu kurumların başında ekonomi, siyaset ve eğitim gibi kurumları görmekteyiz.

            Kitle iletişim araçları geçmişten günümüze bu değişiminde eğitim kurumları tarafından değerlendirilmiştir. Geçmişte radyo programları ile eğitime katkı sağlanırken sonraları televizyon bu görevi üslenmiş şimdiler de ise bilgisayar teknolojisi eğitime destek veren kitle iletişim araçlarındandır.

            Bunlarla birlikte kitle iletişim araçları birçok kurumun birçok görevini yerine getirmede yardımcı olmuştur. Ayrıca kitle iletişim araçları kullanımı sonucu birtakım sıkıntıları da beraberinde getirmiştir. Bu sıkıntılar sonucu toplumda şiddet olayları gibi yanlış olaylar gerçekleşmiştir.

           

                        Kitle İletişim

            İletişim, düşünce, tutum veya duyguların bir kişiden veya gruptan ötekine (veya diğerlerine ) özellikle semboller yoluyla iletilmesidir.

En genel anlamıyla; bir sistem, bir kaynak, bir ötekini, hedefini, alternatif sembolleri ele alıp bunları ikisini birleştiren kanaldan ileterek, manipüle ederek etkilediğinde iletişim meydana gelir (MCQUAİL, WİNDAHL, 2005:17).

            İnsanlar uzun yıllar yüz yüze iletişim kanallarını kullanmışlardır. Günümüzde de en önemli iletişim tarzı yüz yüze iletişimdir. İnsanlar gündelik hayatlarını bu iletişim tarzına bağlı olarak sürdürürler. Bunun yanında tarihsel süreç içerisinde geliştirilen çeşitli teknolojik araçlarla yüz yüze iletişimin yanı sıra teknolojiyle aracılanmış iletişim tarzlarını da geliştirmişlerdir. Bunlar, yazılan mektuptan çekilen bir telgraf yada faksa, dinlenilen bir radyo programından izlenebilen televizyon programına ya da sinema filminden, gönderilen bir e-mail e kadar değişir. Teknoloji kendi başına bağımsız değişken olarak ele alınamaz. Ancak zaman ve mekanın örgütlenmesini sağlayan üretim tarzı ile ilişkilendirildiğinde anlam kazanır (YAYLAGÜL, 2008:12-13).

            Kitle iletişim araçları, “geniş kitleleri eğlendirmek, kitlelere bilgi veya mesaj ileterek onları aydınlatmak, yönlendirmek veya denetlemek gibi amaçlarla kullanılan televizyon, radyo,

gazete, dergi gibi araçlardır” (DEMİR,ACAR, 2005: 241-242). Elektronik ağ bağlantılarının gelişmesiyle, internet gibi yeni bir kitle iletişim aracının da eklemlenmesi, “iletişimin küreselleşmesi” olgusunun yoğunluğunu artırmıştır. Tanımla paralel olarak kitle iletişim araçlarının dört önemli işlevi aşağıdaki gibi genelleştirilebilir (IŞIK, 2000: 56-70):

a) Haber ve Bilgi Verme,

b) Denetim ve Eleştiri,

c) Eğitim ve Eğlendirme,

d) Kamuoyunu Oluşturma ve Açıklama.

Bu dört önemli işlev, iç içe özellikler taşımaktadır. Bir kitle iletişim aracı, kamuoyuna haber aktarırken aynı zamanda kamuoyu oluşumuna hizmet etmiş olmaktadır. Bir yarışma eğlendirirken, eğer nitelikli bir yarışma ise bireyleri eğitebilir de.

            Kitle iletişim araçları belli bir konuda birtakım uyarıcılar vererek hedef kitleyi etki alanında bırakır. Ancak bireyler iletişim içeriği hakkında önceden birtakım öngörüşlere sahiptirler. Kitle iletişim araçlarının bu görüşler üzerindeki etkileri mutlak değildir. Çünkü kitle iletişim araçlarından gelen etkinin ilgili olduğu konu hakkında birey, içinde bulunduğu grup (bu arkadaş grubu, iş arkadaşları, aile, dernek üyeleri… vb). Üyeleri ile sürekli ilişki içindedir. Bireyin görüşünü daha fazla etkileyen değişkenler ilişkilerde gizlidir. Kamuoyu önderleri, kitle iletişim araçları ile daha yakın ilişki içerisinde bulunan kimseler olarak grup üyelerinin tepkilerini önemli ölçüde etkiler (ŞİMŞEK, 199-:209).

            Kitle iletişiminin en tartışmalı düşünürü Marshall Mc. LUHAN'dır. Mc.LUHAN toplumların gelişmesini açıklayan bir kuram geliştirmeye çalışır. Ve özellikle bilginin iletilme biçimine yönelik çalışma ve açıklamalar yapmıştır. Düşünür, öncelikle aynı mesajın kendisini yayan tekniğe göre birey üzerinde değişik etkiler bırakabileceğini söylemiştir, aynı haber gazete sayfalarında, radyo, televizyon veya sınıfta bir öğretmenin sözel olarak verişine göre birey üzerinde değişik duyarlık özellikleri ortay çıkarır demektedir. Bu yalnızca yorum farklılığından kaynaklanan bir şey değildir. Asıl farklılık bu iki aracın sahip oldukları özelliklerden' gelmektedir. Mc. LUHAN'a göre kitle iletişim araçlarının tümü insanın eylem gücünü artırıcı unsurlardır. Doğal olarak bu noktada konu insan ve buluşlar arasındaki ilişkiye gelmektedir. Mc. LUHAN'a göre alet ya da iletişim aracı yalnızca kendinden beklenen hizmetleri sağlamakta kalmaz aynı zamanda insan üzerinde de etkili olur onun duyarlılığını, toplumda yaşama biçimini hatta değerler sistemini değiştirir (ATASEVEN, 1991:88).

            McLuhanın ifade ettiği gibi, “dünyanın küresel bir köye dönüşmesi”, duygu ve düşüncelerin paylaşımını, mekân ve zaman farklılığı tanımaksızın geliştirmiştir. Günümüzde insanlar, dünyada neler olup bittiğini ulusal ve uluslararası medya aracılığı ile anında öğrenebilmektedir. Demokrasiyi özümseme ve insan hakları güvencesi, toplumların ve uluslararası camianın birincil meselesi olma konumunu halen sürdürmektedir. Bu iki önemli alanda gözlemlenen sıkıntılar, günümüzde özellikle kitle iletişim araçları vasıtasıyla gözler önüne serilmektedir.

            Kitle iletişimde önemli olan noktalar şunlardır: iletişimin tümünün açıkladığı ve kamusallığı; gönderi kaynaklarına sınırlı ve kontrollü ulaşım; gönderen ve alıcı arasındaki ilişkinin kişisel olmaması, aralarındaki ilişkinin dengesizliği, gönderen ve alıcı arasına kurumsal düzenlemelerin girmesi. Gerçekte kitle iletişim sürecinin evrensel tek bir şekli yoktur, kitle iletişiminin bütünü ya da parçalarını temsil eden olası modellerin çokluğundan sorumlu olan gerçekliğin çeşitliliğidir (MCQUAİL, WİNDAHL, 2005:19-20).

            Böylelikle en genel anlamıyla kitle iletişimi uzmanlaşmış grupların geniş, karmaşık ve farklılaşmış izleyicilere sembolik içerik yaymak üzere teknolojik aygıtları hizmete soktuğu kurum ve tekniklerden meydana gelir.

 

                        Eğitim

Hemen hepimiz hayatımızı kazanmak mecburiyetindeyiz. Kainat denilen ve insanla dolu olan bu muazzam sahnede bize düşen rolü iyice oynayabilmemiz için bu sahne ve içindeki garip mahluklar hakkında yeteri derece de bilgiye sahip olmamız gerekir. Biz kişiliğimizi teşkil eden ve birbiri üzerine tesir eden üç unsurdan ibaretiz:bunlar bedenimiz, aklımız ve bir de elle tutulmaz, tarifi bile olmayan ruhumuzdur. Sahip olduğumuz kabiliyetlerimizden yeteri derecede istifade etmek isteriz.

            Eğitimin gayesini şu üç ihtiyaç tayin etmektedir: Eğitim genel veya mesleki bir yetiştirme ile hayatımızı kazanacak bir duruma getirmelidir; bize insanları ve kainatı tanıtmalıdır; tamamen gelişmiş fertler haline gelmemize bize yardım etmelidir. Bu üç gayeden en az ihmale gelen mesleki gayedir; onun için bu hususta hiçbir şey söylemeden, iyi insan ve kafası çalışan dünya vatandaşları yetiştirmeye matuf bulunan diğer iki gaye ise; bize tabiat ve insanı tanıtmak, kendi hareketlerimizi düzenleyebilmekle beraber bireye bir hayat felsefesi kazandırmaktır (LIVINGSTONE, 1954:227).

Bugünkü eğitimde öğrenme “davranış değişikliği” olarak tanımlanmaktadır. Bu belli bir uyarıcıya en uygun cevabı verebilmek için, o uyarıcıya ilk gösterilen tepkinin değişikliğe uğraması şeklinde açıklanabilir. Eğitim ise “ bireylere içinde yaşadıkları ve üyesi bulundukları toplumun arzu ettiği davranışları” kazandırma süreci olarak tanımlanır (ÇİLENTİ, 1985:73)

            Kısacası eğitim bireyin toplumsallaştırma sürecidir. Bu süreç içinde birey kendini ve yaşadığı evreni anlayarak, diğer insanlarla sağlıklı ilişkiler kurmasını sağlayan bir kurumdur.

                        Kitle İletişim Araçları ve Eğitim

Öğretmenle öğrencileri arasındaki iletişim sürecinde iletişim araçları kullanılabilir. İletişimde araç olarak kullanılan görüntüler, televizyon programıyla, video ve sinema filmlerindeki gibi hareketli ve sesli olabileceği gibi, fotoğraf ve resimlerdeki gibi hareketsiz ve sessiz de olabilir. Görüntülerin bulunmadığı hallerde ise radyo kullanılabilir (ÇİLENTİ, 1985:73).

            Çeşitli ülkelerde kitle iletişim araçlarından özellikle radyo televizyon eğitim alanında  yararlanılmaktadır. Günümüzde iletişim araçlarının gelişmesi ile televizyon ve radyo yerine bilgisayar eğitim kurumlarına yavaş yavaş girmektedir.

Gelişmiş ülkelerde bilgisayar çoğunlukla kullanılırken gelişmekte olan ülkeler ise bilgisayarlardan ziyade televizyonları kullanmaktadırlar.

            Kitle iletişim araçları tarihsel gelişmelerine göre sırayla söylenirse, yazılı ve basılı araçlar, sinema, radyo ve televizyon olmak üzere dört grupta toplanabilir (ÇİLENTİ,1980:52). Bununla birlikte son yıllarda bireysel kullanıcılara bile ulaşan bilgisayarı da değerlendirirsek beş gruba toplanabilir. Ve bu araçların özelliklerini şöyle sıralarız;

1.      Görüntü, ses ve sembollerle iletişim sağlarlar.

2.      Bir anda çok sayıda izleyiciye hitap ederler.

3.      İzleyicileri uzaktan etkileyebilirler.

4.      Tek yönlü iletişim araçlarıdırlar(yani izleyicilerin tepkileri özel araç veya yöntemlerle geç alınabilir).

5.      Kitlelere hitap etmelerine rağmen bireyseldirler bireysel öğretimde de kullanılırlar (ÇİLENTİ, 1985:75).

            Ülkemizde; eğitim alanında ilk yayınlara 1941 yılında başlanır. Kırsal kesime yönelik olarak hazırlanan “ziraat Takvimi Saati” on yılı aşkın bir süre yayınlanır. Bu programlarda mevsimin tarımsal özellilerine ve önemine göre toprakların durumu, tarla ziraatı, sebze ve meyvecilik, ekim dikim işleri gibi konularda teknik bilgilere yer verilmiştir (ÖZGEN, 1985:17).

            Daha sonraları bu yayınla çeşitli hükümetler tarafında yayınlanmıştır. İletişim araçlarının eğitimde kullanılmasında UNESCO’nun çeşitli deneyimleri olmuştur;

            - Fildişi Kıyısında Televizyonla eğitim projesi

            - Hindistan’da doğrudan uyduyla eğitim projesi

            - Kara Afrika Ülkelerinde kırsal basın projesi (TOPUZ, 1985:1).

Kitle iletişim araçlarının olumlu olduğu kadar birçok olumsuz tarafı da bulunmaktadır. Eğer çocuklara ve gençlere kapalı karmaşık, karışık iletiler verilirse, gençlerin bunu anlaması güçleşiyor ve anlamadığı zaman kızgınlık ve öfke daha çok ortaya çıkıyor. Verilen iletilerde, iletiyi veren kişinin her şeyi bilen adam olması en doğruyu kendinin bilmesi ve özellikle çocuklara ve gençlere öğüt verir gibi, bizim dönemimizde, bizim devrimizde biçiminde konuşması yine kızgınlık ve öfkeyi doğuran neden olmuştur(KÖKNEL, 1985:65).

            Yine Kitle iletişim araçlarında verilen yalan yanlış haberler, saatlerce çocukların bu araçların başında zaman geçirmeleri, ayrıca diziler de ve filmlerde ki karakterler ve bilgisayar oyunlarındaki karakterlerin örnek alınması. Programları hazırlayanların, doğru düzgün bir dille sunulmaması, birçok sorunu meydana getirmektedir.

 

                        Değerlendirme ve Sonuç

           

            Kitle iletişim araçları çağımızın vazgeçilmezi durumundadırlar. Kitle iletişim sayesinde birçok veriyi kolaylıkla elde ediyoruz. Kitle iletişim bu yönüyle birçok kurum ve kuruluşların hizmetinde iyi araçlardır. Bu sayede bir çok kişiye çok rahatlıkla ulaşılmıştır. Kitle iletişim araçları yaşadığımız dünyayı küçültmüş rahatlıkla işlerimizi gerçekleştirmemize yardımcı olmuştur.

            Anacak ne var ki, bu araçların birtakım külfetleri de bulunmaktadır. Geçmişte televizyonların maliyetlerin yüksek olması nedeniyle lüks olarak karşılanırken günümüzde artık lüks değil kolaylıkla sahip olunan araçlardır. Yine aynı şekilde bundan yaklaşık beş on yıl önce bilgisayarları aynı durumda görebiliriz fakat gönümüze gelindiğinde kişisel bilgisayarların maliyetinin düşmesi kullanımın artmasına neden olmaktadır.

Kitle iletişim birçok getirisi olmuştur. Bu teknolojiyi kullanan eğitim kurumları kat kat başarı elde etmişlerdir.

Kitle iletişim araçlarının olumsuz yönleri de vardır. Eğer yayın doğru değilse ve devamlı şiddete teşvik ediyorsa bireylerin hayatını olumsuz yönde etkileyecektir. Nitekim okullarda şiddet olayları, maç kavgaları, bencilleşen insanları, intihar olayları, cinnet geçiren aileleri, popüler kültürün etkisinden ötürü kendi kültür ve gerçeğine yabancı kalmış insanları örnek verebiliriz.

Kitle iletişimde dikkat edilmesi gerekenler vardır. Bunları sıralarsak; öncelikli olarak haberin doğru olması gerekir. Düzgün bir dille açık şekilde verilmeli, kişileri ve toplumu provoke edecek şeylerden kaçınılmalı, kişi ve karakterlerin seçimine dikkat edilmeli şiddete teşvik edecek unsurlardan kaçınılmalı. Ancak bunların yapılması için kısıtlayıcı sansürleyici önlemler yerine daha da insancıl daha barışçı bir tutumla yayın ve programlar geliştirilmelidir.

  

KAYNAKLAR

 

            ATASEVEN, Füsun (1991), “ Teknolojik Gelişme,Kitle İletişim Araçları Ve OkulHacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı: 6, Ankara

 

ÇİLENTİ, Kamuran (1985), “Kitle İletişimi Ve Eğitim” 2 Kasım 1984 Kitle İletişim Araçları ve Eğitim Sempozyumu, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları, No:137, Ankara.

 

DEMİR,Ömer,ACAR Mustafa (2005), Sosyal Bilimler Sözlüğü, Adres Yayınları, Ankara.

 

IŞIK, Metin (2000), İletişimden Kitle İletişimine, Mikro Yayınları, Konya.

 

KÖKNEL, Özcan (1985), “Kitle İletişim Araçları Gençleri Nasıl etkiliyor?”, Eğitim Yayınları No: 8 , İstanbul.

 

LIVINGSTONE, Richard (1954), “Eğitim Nedir?” , (Çev: Ahmet Uysal), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.

 

MCQUAİL,Denis, WİNDAHL,Sven (2005), Kitle İletişim Çalışmalarında İletişim Sistemleri, (Çev: Konca Yumyu), İmge Kitapevi, ikinci Baskı, Ankara.

 

ÖZGEN,Mesut (1985), “Radyo Televizyonda Eğitim Yayınları”, 2 Kasım 1984 Kitle İletişim Araçları ve Eğitim Sempozyumu, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları, No:137, Ankara.

 

TOPUZ,Hıfzı (1985), “iletişim Araçlarının Eğitimde Kullanılmasında UNESCO Deneyimleri”, 2 Kasım 1984 Kitle İletişim Araçları ve Eğitim Sempozyumu, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları, No:137, Ankara.

 

YAYLAGÜL, Levent (2008), Kitle İletişim Kuramları:Egemen Ve Eleştirel Yaklaşımlar, Dipnot Yayınları, İkinci Baskı, Ankara.

 



[*] Cumhuriyet Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Yüksek Lisans Öğrencisi

6307
0
0
Yorum Yaz